Tự để giống: bắt đầu từ đâu (và bỏ qua thứ gì)

Có một thứ phép màu lặng lẽ trong một cái cây làm ra khu vườn sang năm mà không tốn gì. Để lại một nhúm hạt từ quả cà chua ngon nhất mùa này, và bạn đã mua được nguyên một vụ mới với cái giá là để một quả chín quá. Đó là việc tự cung tự cấp nhất mà bạn có thể làm trong vườn — nhưng có cách làm đúng và có cách làm khiến bạn thất vọng, và khác biệt nằm ở chỗ bạn chọn cây nào. Đây là chỗ để bắt đầu.

Hãy bắt đầu với những cây dễ tính

Có những loại gần như tự để giống lấy. Đậu, đậu Hà Lan, xà lách và cà chua đều tự thụ phấn — mỗi bông tự thụ ngay trước khi nở — nên hạt bạn thu được sẽ lớn lên giống hệt cây mẹ. Theo Extension của Đại học Minnesota, đây chính là những cây dành cho người mới, đúng vì chúng "hiếm khi thụ phấn chéo". Ớt cũng tự thụ phấn, nhưng ong vẫn mang phấn ớt từ cây này sang cây khác, nên ớt có thể lai: Seed Savers Exchange khuyên để cách 300 đến 1.600 feet giữa các giống ớt, hoặc trùm túi vài bông trước khi nở. Chỉ trồng một giống, hoặc trùm túi vài bông, là ớt cũng dễ gần như vậy. Nắm được năm loại này là bạn đã bao được một phần rất lớn của vườn rau.

Những thứ nên bỏ qua lúc đầu: bí, dưa chuột, dưa và ngô. Chúng thụ phấn chéo rất thoải mái — ong mang phấn từ cây nhà hàng xóm sang, hoặc chỉ cần giữa các giống trong chính luống nhà bạn — nên hạt trở thành một túi mù di truyền. Để giống từ một quả bí, bạn có thể trồng ra thứ nửa bí ngòi nửa bí đỏ, và dở ở cả hai đằng. Hãy quay lại với chúng khi đã vững phần căn bản.

Đọc gói hạt trước đã

Trước khi để giống bất cứ thứ gì, hãy biết mình đang trồng cái gì. Chỉ để giống từ các giống thụ phấn tự do hoặc giống cổ truyền — những giống đó mới giữ đúng nét cây mẹ. Cây lai (trên gói thường ghi "F1") thì không: hạt của chúng xáo trộn tính trạng bố mẹ thành thứ khó đoán và thường là kém hơn. Vậy nên nếu giống cà chua bạn thích là giống lai, cứ tận hưởng nó — nhưng mua hạt mới mỗi năm, và để giống từ những giống cổ truyền của bạn.

Cứ để chín quá đi

Chín để lấy hạt đến muộn hơn chín để ăn. Cứ để đậu và đậu Hà Lan khô ngay trên cây cho tới khi lắc quả nghe lạo xạo. Cứ để ớt đỏ hẳn (hoặc lên đúng màu cuối của nó) rồi nạo hạt ra phơi. Xà lách phải trổ ngồng, ra hoa và bông lên như bông gòn rồi bạn mới thu. Cà chua có thêm một bước riêng: nạo hạt cùng phần gel vào một lọ nước và để lên men vài ngày — mỗi ngày khuấy nhẹ một lần — cho tới khi hạt tốt chìm xuống; quá trình lên men đó gỡ đi lớp màng cản nảy mầm. Sau đó rửa sạch rồi phơi khô.

Phơi thật kiệt, rồi cất nơi mát và tối

Hai kẻ thù của hạt cất trữ là ẩm và nóng. Phơi hạt thật kỹ trên đĩa hoặc lưới — đừng bao giờ phơi nắng gắt — cho tới khi hạt giòn. Rồi cất vào lọ kín, để nơi mát, tối và khô; Extension ghi rằng tủ lạnh (32–41°F) là lý tưởng, và một gói hút ẩm silica nhỏ sẽ giữ độ ẩm xuống thấp. Dán nhãn mọi thứ với tên giống và năm, vì sang xuân thì hạt nâu nào trông cũng như hạt nâu nào. Và hãy dùng trong khoảng một năm — hạt sống lâu hơn thế, nhưng tỉ lệ nảy mầm và sức nảy sẽ nhạt dần theo tuổi.

Trăng nằm ở đâu trong chuyện này

Việc để giống rơi rất tự nhiên vào trăng tròn — thời điểm truyền thống để thu hoạch và gom góp, đúng cái cửa sổ mà chúng tôi đã chỉ ra khi thu nốt phần cuối của mùa hè trong Chuẩn bị vườn thu theo trăng. Hãy đi một vòng các luống vào đêm trăng tròn, chọn quả đẹp nhất trên những cây tốt nhất, và đem phơi. Năm này qua năm khác chỉ để giống từ những cây khỏe nhất, ngon nhất chính là cách người làm vườn đã lặng lẽ chọn ra những cây hợp với mảnh đất nhà mình suốt hàng nghìn năm.

Mùa sau: tra xem khi nào nên gieo thứ bạn đã để giống ở nơi bạn ở.

← Quay lại blog